Solo Game Developer là một loại hình công việc mà bạn sẽ phải hóa thân vào nhiều vai, trong đó sẽ có lúc phải vào vai một người thợ sửa máy tính. Nhu cầu sửa chữa nâng cấp máy móc là điều không thể tránh khỏi. Những phần thiết bị cần thay thường là ổ cứng, hoặc bộ nhớ RAM hoặc VGA.

Gần đây thì ổ cứng HDD cũ tôi dùng để chứa những video ghi lại quá trình làm việc đã bắt đầu có những tín hiệu hư hỏng, chậm và đôi khi việc đọc hay ghi file xuống bị lỗi. Quan trọng nhất là nó ảnh hưởng đến tốc độ khởi động của hệ điều hành. Tôi đã định thay ổ cứng này lâu rồi, nhưng phải chờ đợi vì giá ổ cứng SSD tăng đột biến do các công ty công nghệ thu mua số lượng lớn để phát triển hạ tầng trung tâm dữ liệu phục vụ cho việc phát triển AI.

Sau một thời gian tương đối dài, giá SSD có vẻ hạ nhiệt và tôi nhận thấy nhu cầu của mình cũng không cần phải dùng tới loại SSD có DRAM. Mấu chốt của việc giá SSD cao là do giá DRAM cao, nhưng để phục vụ việc chạy một hệ điều hành như Ubuntu thì SSD không có DRAM cũng là một lựa chọn tốt và kinh tế. May mắn tôi cũng tìm được một SSD như vậy với chi phí phù hợp.

Lần trước khi cài Ubuntu vào ổ SSD đời cũ, tốc độ khởi động không được nhanh lắm. Bây giờ với ổ cứng mới thời gian boot đã giảm đáng kể. Công cuộc cài đặt cũng không có gì đáng nói, chỉ khác là lần này tôi đã thử cài Unity Engine cho Ubuntu. So với trên Windows thì việc cài đặt này đòi hỏi nhiều bước hơn, và cần phải tải Unity Hub trực tiếp từ link trên website của Unity. Đây là điềm mấu chốt quyết định việc cài đặt có thành công hay không. Lần trước tôi tải Unity từ trong app store có sẵn của Ubuntu thì hoàn toàn không sử dụng được Unity Engine. Lần này may mắn đã mỉm cười, tôi đã hoàn tất công việc này với sự trợ giúp của AI Gemini của Google. Tôi cũng đã thử tạo một ứng dụng nhỏ trên Ubuntu, thật tuyệt vời là nó đã chạy được. Tuy trải nghiệm UX của Unity Enginge trên Ubuntu không được tốt như Windows nhưng hoàn toàn chấp nhận được, việc này giúp tôi giảm bớt lo lắng cho quá trình chuyển đổi dần sang dùng hệ điều hành Linux.

Ngoài ra tôi cũng thử build một phiên bản ứng dụng TaskTimer mà tôi phát triển trước đây bằng C# và WPF cho Ubuntu nhưng bất thành. Lý do là WPF chỉ được hỗ trợ trên Windows, nếu muốn chạy được trên các hệ điều hành Linux thì tôi phải sử dụng UI framework khác. Đây cũng là một rào cản lớn, mặc dù hiện tại các ứng dụng phát triển bằng dotNet framework cũng đã hỗ trợ Ubuntu. Tạm thời tôi đành phải gác lại dự định này. Tuy nhiên về phần phát triển game thì Ubuntu vẫn dư khả năng đảm đương được.

31/8/2026

Hôm nay, tôi quay lại với Ubuntu để tìm hiểu một game engine tên là Defold. Sau khi làm thử một tutorial nhỏ để làm quen với engine thì cảm giác thấy mọi tương tác có vẻ chậm, màu sắc của màn hình có vẻ không được mượt, sau đó mở youtube lên xem thử mới phát hiện ra một vấn đề là không có âm thanh. Tôi kiểm tra lại phần Settings>Sound thì thấy Output Device là "Dummy Ouput". Khác rất nhiều so với lần cuối cùng tôi còn nhớ.

Nhưng không sao, cùng với sự phát triển của các trợ lý AI ngày nay,  tôi tin là mình sẽ khắc phục được sự cố này. Và con trợ lý miễn phí mà tôi vẫn hay dùng là Gemini đã phác huy tác dụng. Chỉ có một điều khác là lần này tôi dùng nó trên Firefox chứ không phải Chrome. Tôi cũng không còn muốn dùng Chrome nữa vì một lý do không rõ nào đó mà khi tôi gắn kết account Google của mình vào với Chrome thì browser của tôi bị biến thành "Managed Browser" và kể từ đó trở đi,  tôi hoàn toàn không thể thay đổi cấu hình theo ý mình nữa. Cho nên khi chuyển sang Ubuntu, tôi dùng Firefox, và cảm thấy hài lòng hơn. Còn khi muốn dùng Gemini thì tôi vào google.com, chọn "AI Mode" là có thể tương tác được với trợ lý AI miễn phí này.

Sau vài lần trao đổi với Gemini qua chatbox thử thay đổi cấu hình device bất thành, từ các lần thử sai trước, cuối cùng AI đã phát hiện ra nguyên nhân chính đến từ việc driver GPU bị sai. Với người không có nhiều kinh nghiệm, kiến thức về các lệnh cài đặt trong Ubuntu hay các hệ điều hành mã nguồn mở nền tàng Linux nói chung thì các sự cố như thế này đúng là ác mộng. Nhưng bây giờ với trợ lý AI thì mọi việc đã khác. Tuy vẫn mất thời gian nhưng sẽ nhanh hơn xưa rất nhiều. Có khi dùng Ubuntu nhiều hơn thì sau này tôi sẽ nhớ luôn các lệnh hệ thống này mà không cần phải hỏi trợ lý AI nữa. Nhưng đối với các package vá lỗi hoặc driver cần thiết cho việc sửa chữa nếu không dùng AI để tìm chính xác thứ mình cần thì không biết sẽ phải tốn bao lâu để thử từng gói hoặc đọc các mã lỗi trong Terminal.

Cuối cùng thi tôi cũng đã sửa được lỗi mất âm thanh, nhưng một vấn đề khác lại phát sinh là khi cài đặt lại driver cho GPU thì package cho Wifi tôi cài trước đó bị xung đột, các file cần cho driver wifi vận hành bị xóa mất. Lần này việc khắc phục sự cố này trở nên phức tạp hơn vì ở chế độ offline, không thể truy cập AI được. Nhưng không sao, tôi sử dụng điện thoại để truy cập vào Gemini và tiếp tục công cuộc xử lý sự cố này. AI Mode có một tính năng cho người dùng upload hình ảnh lên để Gemini đánh giá vấn đề và đưa ra giải pháp, nên tôi thao tác trong cửa sổ Terminal rồi chụp hình gửi cho AI đánh giá và đưa ra hướng dẫn tiếp theo. Sau vài lần thao tác, điện thoại của tôi chạm ngưỡng bộ nhớ, nên AI không còn hoạt động nữa. Tôi chợt nhớ ra mình còn dư một cái wireless wifi mà Ubuntu đã có sẵn driver, nên tôi cắm vào và tiếp tục công trình cập nhật driver cho cái wirelss wifi chính. Lúc này tôi không còn dùng điện thoại chụp màn hình nữa, mà thay vào đó tôi sử dụng tính năng "Take Screenshot" của cửa sổ Terminal. Tính năng này với AI đúng như là trời sinh một cặp vậy, khi phối hợp với nhau rất hữu dụng.

Cuối sùng sau hơn hai tiếng đồng hồ mày mò, reboot máy không biết bao nhiêu lần thì sự cố mất wifi cũng đã được khắc phục, Ubuntu đã nhận dạng ra được trên máy có hai thiết bị wifi. Quả thực nếu được sử dụng đúng mục đích thì AI hỗ trợ được rất nhiều cho đời sống con người. Nhưng nếu bị dùng sai mục đích thì hậu quả cũng khó mà lường hết được. Dù sao thì giờ đây tôi có thể tiếp tục tìm hiểu engine Defold để tham gia vào lần game jam sắp tới do chính nhà phát triển engine tổ chức.

10/9/2026

Defold là một game engine miễn phí tương tự Godot nhưng đơn giản và nhẹ hơn, chạy tốt trên hệ điều hành có nền tảng Linux như Ubuntu. Quy trình tiếp cận game engine của tôi khá đơn giản và tôi luôn tiến hành một bước giống nhau, đó là làm các bài tutorial do nhà phát triển game engine cung cấp. Tôi làm game Snake và Top Down Movement theo bài hướng dẫn để làm quen với cách xử lý di chuyển, Tile map và một số Event Input. Tiếp đến là bài Color Slide để làm quen với cách sử dụng UI, và kết nối UI với script. Defold sử dụng ngôn ngữ để lập trình game là Lua, tương tự như GDScript của Godot nên dễ làm quen và tiếp cận. Nếu lập trình viên đã có kinh nghiệm làm việc trên nhiều game engine khác nhau và kiến thức lập trình tốt thì sẽ không tốn nhiều thời gian để tìm hiểu.

Ưu điểm của engine này là tốc độ load project và build project nhanh, kích thước file build nhỏ hơn Unity và Godot. Lý do đằng sau cũng dễ hiểu, đó là game engine này được xây dựng bằng C++ và chỉ hỗ trợ những tính năng căn bản trên Editor, người sử dụng nếu muốn có thêm công cụ thì tự mình phát triển hoặc gắn thêm add-on của bên thứ ba.

Một điểm gây khó chịu của engine này là cửa sổ đọc file MarkDown bị lỗi render chậm do Editor của game engine được xây dựng trên nền tảng JavaFX. Việc thiết kế UI trong game thiếu các tính năng tự động co kéo, sẽ làm tốn nhiều thời gian đối với các UI phức tạp nhiều thành phần. Trong tài liệu của nhà phát triển cho thấy họ cũng có nhận thức vấn đề này nên đã viết thêm khuyến nghị sử dụng Druid Framework. Để bù đắp cho việc khiếm khuyết các tính năng sẵn có thì kho asset miễn phí của Defold cũng tương đối đủ dùng.

Tôi có một cảm giác rất hoài niệm khi phải coding rất nhiều để làm quen với ngôn ngữ mới. Tôi nhận ra thông qua các bài hướng dẫn là Defold cũng sử dụng design pattern Observer cho hệ thống Message bên trong để các gameobject và component giao tiếp với nhau. Bên Godot cũng có nhưng đặt tên là Signal. Ngoài ra việc thiết lập Input Binding khá dễ và trực quan.

Tôi nhận thấy nếu làm game 2D nhỏ thì Defold đã đủ đáp ứng nhiều điều kiện, tuy so với Unity và Godot thì nó hơi sơ khai, người sử dụng sẽ bị hạn chế nhiều thứ nếu lười coding. Bù lại là nó có cơ chế hot-reload, các thay đổi trong game như UI, hay Lua Script sẽ được cập nhật thẳng lên bản build đang chạy giúp tiết kiệm nhiều thời gian khi không cần phải build lại để kiểm tra những thay đổi nhỏ. Một tính năng mà sau này Unity mới có, ngược lại thì nó không có khả năng đồng bộ giữa editor và runtime build như Unity. Tính năng hot-reload được Defold thể hiện trực quan hơn so với Godot.

Dựa vào kinh nghiệm cá nhân, tôi nghĩ nếu làm game lớn phức tạp thì việc debug trong tương lai sẽ gặp nhiều khó khăn hơn Unity. Tôi mới tìm hiểu vài ngày, nên phần nhận định này có thể chưa đúng hoàn toàn, mới chỉ là cảm nhận ban đầu, cần đào sâu hơn lúc đó cảm quan có thể sẽ thay đổi.

Mục tiêu của lần thử nghiệm này là để chuẩn bị cho lần tham gia gamejam do Defold tổ chức vào tháng này (20/9/2026). Lý do chính khi tham gia gamejam là tôi muốn rèn luyện kỹ năng làm game nhỏ cho những dự án game sắp tới sau khi hoàn thành Ancestral Fury. Lý do thứ hai là tôi cũng có kế hoạch sẽ chuyển toàn bộ hoạt động của mình sang hệ điều hành Ubuntu thay cho Windows. Tôi đã chuẩn bị từng bước một cho việc này cách đây khoảng một hoặc hai năm trước, từ việc lắp ráp máy để bàn mới, cho tới cài đặt Ubuntu, giải quyết một số vấn đề liên quan đến driver. Và lần tới đây tôi sẽ tham gia game jam bằng một game engine chạy trên Ubuntu với các phần mềm miễn phí và mã nguồn mở, đây sẽ là lần kiểm chứng cuối cùng cho quyết định chuyển đổi hệ điều hành.