Khi bạn làm game một mình, bạn được tự do làm mọi thứ và cũng phải tự nâng cấp máy móc khi có sự cố hư hỏng. Không còn anh IT nào giúp bạn như khi bạn còn đi làm cho công ty. Tôi cũng đã tự học được một ít kinh nghiệm trong quá trình tự nâng cấp máy của mình, một quá trình hội tụ đầy đủ nhiều cung bậc cảm xúc từ háo hức, hồi hộp, bực bội cho đến mừng vui khi cái máy cuối cùng cũng chịu hoạt động và cảm thấy may mắn vì nó không thành đống sắt vụn. Sợ nhất là đã tốn tiền mua đồ về nâng cấp mà lợn lành lại thành lợn què. Dưới đây là một số kinh nghiệm để sau tham khảo.
Tôi may mắn có vài người bạn am hiểu phần cứng, nên có thể nhờ họ gợi ý cho các loại thiết bị tốt, giá hợp lý, phù hợp với nhu cầu và chi phí của mình. Hiện tại thị trường phần cứng rất đa dạng, nhiều thương hiệu, và giá thành. Nếu tự tìm hiểu thông tin sẽ tốn rất nhiều thời gian. Cho nên tham khảo từ bạn bè là cách hiệu quả nhất, đặc biệt khi họ là người thích tìm hiểu phần cứng.
Đây là vấn đề tôi gặp phải trong lúc đang chơi game, máy đột nhiên tắt ngúm, đặc biệt sau một ngày dài làm việc, khi mở game lên chơi nhất là những game có đồ họa tân tiến đòi hỏi nhiều xử lý từ CPU và graphic card. Ban đầu tôi cũng không biết chuyện gì xảy ra, cho đến khi sự cố này lặp đi lặp lại nhiều lần và tình cờ thấy được chỉ số nhiệt độ của CPU trong bảng điều khiển BIOS lên đến 95 độ C cao hơn nhiều so với bình thường chỉ dao động khoảng 40-50 độ C. Sau này tôi dùng một chương trình do bạn bè giới thiệu là CPU-Z để xem thông tin đầy đủ về phần cứng trong máy, bao gồm cả theo dõi nhiệt độ.
Kinh nghiệm để khắc phục vấn đề này là thay quạt tản nhiệt mới cho CPU. Quá trình này cũng khá đau đớn, mất gần cả buổi tôi mới có thể gắn cho nó chạy được, một lưu ý nhỏ là trong hộp của quạt tản nhiệt khi mua về có kèm theo một gói keo tản nhiệt nếu không chú ý sẽ tưởng lầm là gói hút ẩm. Thường hàng Trung Quốc mà không theo tiêu chuẩn của Âu Mỹ thì sẽ không có bất kỳ hướng dẫn nào và cũng không đồng bộ về mặt kết cấu cho dù là cùng series, điều này gây khó khăn không ít cho những người không chuyên.
Khi bộ nguồn cũ 1000 Watt ngừng hoạt động sau gần 7 năm phục vụ, tôi thay nguồn mới 750 Watt, vì nghĩ mình sẽ không cần đến một bộ nguồn to khủng như xưa. Tuy nhiên, cái quạt tản nhiệt và cái bluetooth usb mới gắn vào như giọt nước tràn ly. Hiện tượng ban đầu cũng không rõ ràng, tôi vẫn làm việc trên máy bình thường, tuy nhiên lâu lâu màn hình tắt ngấm, nhìn lại thấy đèn bàn phím, chuột, đèn của tản nhiệt và quạt trong case vẫn chạy, nhưng cái máy bị đơ, chỉ còn cách bấm nút Power hoặc Reset để khởi động lại. Cùng số lượng các thiết bị ngoại vi cắm vào máy, nhưng hiện tượng này xảy ra khá thường, nên tôi nghi ngờ nguồn điện cung cấp cho các thiết bị không đủ. Sau khi rút bớt hết các thiết bị ngoại vi không cần thiết như tay cầm XBox, và ổ cứng gắn ngoài, máy hoạt động bình thường và ổn định. Thở phào nhẹ nhõm.
Nếu vào một ngày đẹp trời nào đó, dàn máy của bạn đột nhiên không hoạt động, CPU mở lên rồi tắt lặp lại nhiều lần liên tục mà máy vẫn không khởi động. Có rất nhiều nguyên nhân, có thể là do RAM hỏng, hoặc pin CMOS hết điện, cũng có thể do CPU quá tuổi, hoặc đau đớn hơn chính là hư motherboard (mainboard). Nhưng ít ai nghĩ đến một lý do đơn giản hơn đó chính là bụi.
Ô nhiễm bụi mịn không những nguy hại cho sức khỏe con người mà còn ảnh hưởng lớn đến sức khỏe của máy tính (PC). Trong kỷ nguyên bụi mịn khắp nơi, ngày ngày chúng ta đều phải hít bụi và cảm thấy khó chịu thì cái máy cũng như thế. Lớp bụi tích lũy dày trong máy có thể gây ra nhiều tình trạng nghiêm trọng cho máy móc, chủ yếu liên quan đến quá nhiệt (overheating) và gây tắc nghẽn dòng khí lưu thông (airflow). Dưới đây là chi tiết tác hại của bụi đối với máy tính.
Bụi đóng quá nhiều làm quạt không chạy, bít lỗ thông hơi của vò máy (case), làm tắc nghẽn sự lưu chuyển của dòng khí lưu thông ảnh hưởng tới khả năng tản nhiệt của hệ thống.
Khi bị quá tải nhiệt độ thì các thành phần như CPU, GPU cũng bị ảnh hưởng đến hiệu suất do phải tự điều chỉnh giảm tốc độ xử lý để tránh quá nhiệt.
Nếu máy ở trong tình trạng quá nhiệt lâu ngày sẽ làm giảm tuổi thọ hoặc gây hư hỏng các thành phần của phần cứng máy tính.
Lớp bụi đóng dày trên các bảng mạch và linh kiện lâu ngày có thể trở thành một chất cách điện, làm tăng điện trở, nó vừa khiến cho dòng điện lưu thông kém hiệu quả, vừa gây ra hiện tượng tích trữ nhiệt độ.
Trong trường hợp tệ nhất, nó có thể gây ra đoản mạch, phóng tia lửa điện dẫn đến hư hỏng hệ thống máy tính, thậm chí có thể gây cháy nổ.
Ngoài ra bụi đóng nhiều trên các cánh quạt tản nhiệt làm mất độ cân bằng, khiến quạt không hoạt động trơn tru, gây ra nhiều tiếng ồn.
Nếu như con người cần phải gột rửa, tắm gội thường xuyên để sạch bụi đất, vi khuẩn để giữ gìn sức khỏe, tránh bệnh tật, kéo dài tuổi thọ. Máy móc cũng cần được vệ sinh quét bụi để tránh bị các tác hại như kể trên, giúp chúng hoạt động tốt bền bỉ hơn, đây chính là tầm quan trọng của quá trình bảo trì trong truyền thuyết. Trong thời buổi kinh tế khó khăn, lau chùi, quét dọn để cho cỗ máy hoạt động bền bỉ giúp tiết kiệm rất nhiều chi phí.
Chúng ta có thể thực hiện công việc đơn giản này bằng một chiếc bàn chải đánh răng đã qua sử dụng để quét bụi. Các nơi cần quét dọn của dàn máy PC là bo mạch chủ (mainboard / motherboard), quạt tản nhiệt, khe cắm RAM, chân RAM, kiểm tra đầu đọc ổ cứng (HDD) có bị bám bụi hay không. Nên tháo khung máy (case) ra để lau chùi vì nó có nhiều khe dễ bám bụi. Ngoài ra, còn một nơi dễ bị bụi đóng và hay bị bỏ quên chính là nguồn điện (PSU), nên mở ra, quét dọn để đảm bảo PSU cung cấp đủ điện cho toàn hệ thống.
Hy vọng chút ít kinh nghiệm này có thể giúp ích cho các bạn.
Trong vòng một tuần nay, tôi thường hay gặp một vấn đề khá lạ trên trình duyệt Chrome phiên bản dùng cho PC. Cụ thể khi cuộn trang lên xuống trên các site hỗ trợ nhiều nội dung media như Facebook, Youtube, v.v... Trình duyệt thường bị đứng khoảng 0.5 - 1 giây và sau đó một màu đen bao trùm toàn bộ phần hiển thị của trình duyệt cũng trong từng đó thời gian.
Để khắc phục vấn đề này ta làm như sau:
Mở Setting của Chrome browser
Kéo xuống chọn Advance
Tiếp tục kéo xuống tới phần system
Tắt chức năng "Use hardware acceleration when available".
Lưu ý: tôi cũng gặp lỗi tương tự trên trình duyệt Edge của Window 10. Có thể đây là lỗi chung của các trình duyệt được phát triển dựa trên nền Chromium. Đặc biệt từ ngày Window tự update các gói nâng cấp, sửa lỗi thì nhiều vấn đề xảy ra với 2 trình duyệt này. Ai hay xem phim trên Netflix cũng bị ảnh hưởng khá nhiều.
Trong quá trình nâng cấp sửa chữa máy cho công cuộc phát triển game Hogvalord: The Ranch, tôi gặp phải vài vấn đề khá bực bội, và cảm thấy mình cần phải ghi lại thành kinh nghiệm để dành cho những lần sửa chữa, nâng cấp máy móc tiếp theo.
Các linh kiện và thành phần mới thay thế cho các đồ cũ hư hỏng gồm có:
VGA MSI GTX 1060 OC 3GB mua lại được của người quen với giá yêu thương, đặc biệt chủ nhân cũ chỉ dùng để chơi game chứ không đào tiền ảo.
Ổ cứng SSD Samsung Evo 860 500GB, cổng dữ liệu SATA (dùng để chứa Window OS, các loại software phục vụ cho công việc)
Ổ cứng SSD Samsung Evo 870 500GB, cổng dữ liệu SATA (dùng để chứa các dự án game, software)
Kinh nghiệm trước khi mua đồ, tôi cũng đã kiểm tra lại model mainboard trong hệ thống máy cũ, để lựa linh kiện phù hợp. Ví dụ như tôi không thể mua SSD đời mới sử dụng interface dữ liệu là M.2 hay PCI-E mà phải kiếm loại sử dụng cổng dữ liệu SATA vì model mainboard ASUS P8Z77-M PRO ra mắt từ năm 2012 chỉ hỗ trợ tới đó. VGA kể trên cũng thích hợp với mainboard này vì dùng cổng dữ liệu PCIe v3.0 x16.
Tôi gặp phải hai trường hợp, đó là ổ cứng hư hoàn toàn không xuất hiện trong danh sách của Window Explorer, trường hợp này thì đành phải chấp nhận đau đớn vì mất hết dữ liệu. Trường hợp thứ hai khó chịu hơn, làm tốn rất nhiều thời gian kiểm tra vì nó chỉ hư vài sector. Tôi chỉ biết được sự nghiêm trọng của vấn đề này khi thời gian load project của Unity quá lâu, hơn 30 phút nhưng vẫn không mở lên được. Nguyên nhân chính là danh sách index file bị hỏng, Unity Engine không tìm thấy được các file này nên đứng im, phải tắt bằng Task Manager. Nếu ai không có thói quen commit và push dự án của mình thường xuyên thì sẽ dễ mất thành quả công việc vài ngày hay vài tuần. Cách khắc phục tạm thời là dùng công cụ Error Checking của Window để sửa ổ cứng (click phải vào ổ cứng, chọn Properties, chọn Tab Tools, bấm nút Check, khi nào hiện thông báo thì chọn Repair), nó sẽ tái tạo lại danh sách index đã bị mất, nhưng lần sau khi mở dự án Unity lên thì nó sẽ bị mất tiếp. Cuối cùng khi không thể sống chung với lũ nữa tôi quyết định mua ổ SSD gắn vào và thiết lập dự án làm việc trên ổ cứng mới này.
Quá trình gắn ổ cứng mới cũng không suôn sẻ lắm. Tôi để ý không chỉ có gắn ổ cứng, mà lúc gắn VGA tôi cũng gặp tình trạng hệ thống mainboard nhận đủ điện nhưng không có âm thanh tín hiệu khởi động, không nhận bàn phím, chuột, màn hình không có tín hiệu hay hiển thị thông tin khởi động.
Tôi thay ổ cứng SSD mới cho hệ thống này hai lần đều gặp hiện tượng này, lần đầu tiên tôi đã phải vò đầu bứt tai vì không hiểu chuyện gì xảy ra, cho đến khi phải tháo hết tất cả các thành phần VGA, RAM, HDD ra khỏi mainboard và cắm vào lại thì tự nhiên hệ thống chạy lại bình thường.
Lần thay VGA tôi cũng gặp tình trạng tương tự nhưng lần đó tôi thử rút dây nguồn cấp điện cho CPU và bật hệ thống lên, khi đó hệ thống không khởi động được nhưng có các tín hiệu đèn nhấp nháy. Tôi tắt máy đợi khoảng 1-2 phút cho đèn trên mainboard tắt hẳn thì cắm dây lại, mở máy lên thì nó hoạt động bình thường.
Lần thứ ba này khi thay mới ổ cứng SSD thứ hai, tôi thử hai cách lần trước đều không được, nên thử reset BIOS bằng cách gỡ jumper trên mainboard và cả tháo pin CMOS đều không hiệu quả. Cứ tưởng chừng như mọi thứ đã rơi vào bế tắc, phải nói lời vĩnh biệt với cái máy này. May mắn thay, trong lúc tìm kiếm với nhiều loại từ khóa khác nhau về vấn đề này trên google thì thấy được một cách khắc phục vấn đề này đó là hoán đổi vị trí các thanh RAM. Tôi cũng không hiểu lắm tại sao hoán đổi vị trí các thanh RAM lại có thể giải quyết được vấn đề nhưng nó thực sự hiệu quả. Người ta cũng nói cách này cũng được dùng đối với các máy server.
Vậy là trong hành trình làm indie developer, tôi lại học thêm được một tuyệt chiêu sửa máy nữa. Tôi chưa thực sự hiểu rõ cấu tạo của các mạch điện, các thành phần của mainboard và cách chúng hoạt động như thế nào, nên cũng khá tò mò. Hy vọng một ngày nào đó có thể hiểu được nguyên lý đằng sau việc thay đổi vị trí hoặc số lượng các thanh RAM trên mainboard lại giải quyết được vấn đề.